Turk Bilim Adami Dr Bulent Kiziltan Ucuncu Tip Karadelikler

Harvard Üniversitesi’nden Dr. Bülent Kızıltan ve ekibi, az rastlanılan türde bir karadelik buldu. Türk bilim adamı Dr. Bülent Kızıltan üçüncü tip bir kara delik biçimi keşfetti.

ABD’deki Harvard Üniversitesi’nden astrofizikçi Bülent Kızıltan önderliğindeki ekip, uzak bir yıldız kümesinin içinde, nadir gözlemlenebilen orta büyüklükte karadelik tespit etti.

Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi’nden Bülent Kızıltan ve takım arkadaşlarının bilim dergisi Nature’da yayınlanan araştırmasına göre, 1400 ila 3700 tane Güneş kütlesindeki bu karadelik, Dünya’dan 16 bin 700 ışık yılı uzaklıktaki 47 Tucanae küresel yıldız kümesi içinde yer alıyor. (1 ışık yılı = Yaklaşık 10 trilyon kilometre.)

Gökbilimciler onlarca yıldır Güneş’ten milyonlarca kat büyük kütlelere sahip karadeliklerin izlerini sürdükleri gibi, bu gök cisimlerinin çok daha küçük ya da orta büyüklükteki türlerini de keşfetmeye çalışıyor. Karadelikler genellikle yuttukları madde ile uzaya yayılan büyük oranlardaki x – ışını sayesinde bulunuyor.

Farklı bir yöntem uygulayan Kızıltan ve ekibi, orta büyüklükteki bu karadeliğin yerini, yıldız kümesi içindeki pulsarların hareketleri sayesinde belirleyebildi. Pulsarları kalp atışları gibi düzgün aralıklarla uzaya radyo dalgaları gönderen nötron yıldızları şeklinde tanımlayabiliriz. Yıldız kümesinin kalbinde kompakt, dev bir objenin işaretleri tespit edildi ve bu işaretlerin en mantıklı sebebinin orta büyüklükte bir karadeliğin varlığı olduğu anlaşıldı.

Çalışmaları hakkında bilgi veren Bülent Kızıltan, “Küresel yıldız kümelerinin içinde orta büyüklükteki karadeliklerin varlığını onlarca yıldır tahmin ediyorduk. Ancak şu ana kadar kesin olarak bir tanesini bulamamıştık. Yaklaşık iki düzine kadar pulsarın hareketlerini takip ettik. Bilgisayar simülasyonlarıyla yıldız kümesinin bir modelini oluşturduk. Karadeliği bulmak için yeni bir metot geliştirdik. Elde ettiğimiz sonuçlarla sadece merkezdeki karadeliğin dinamik varlığını görmekle kalmıyor, yakınlarındaki bölgeyi nasıl etkilediğini de inceleyebiliyoruz” açıklamasını yaptı.

Bilim insanlarının bu tür karadeliklerin küresel yıldız kümelerinde nasıl oluştuğu sorusuna cevap verebilmeleri için daha fazla benzer keşif yapmaları gerekiyor. Ancak Kızıltan’a göre bu hiç kolay değil. 47 Tucanae kümesinde işe yaramasının sebebini açıklayan Bülent Kızıltan, yeteri kadar fazla pulsar bulunduğunu ve onları iyi bir şekilde görebildiklerini ifade etti. Her küresel yıldız kümesinde doğru pulsar sayısı ve parlaklık kombinasyonu bulunmuyor. Kızıltan ve ekibinin karadelik araştırmaları devam edecek.

KARADELİK NEDİR?

‘Kozmik canavarlar’ olarak da nitelendirilen karadelikler, çekim alanı her türlü maddesel oluşumun ve hatta ışığın dahi kaçmasına izin vermeyecek derecede güçlü olan, kütlesi büyük gök cisimleri olarak biliniyor. Karadeliklerin ‘tekillik’ özellikleri sebebiyle üç boyutlu olmadıkları, sıfır hacimli oldukları iddia ediliyor. Sahip oldukları ‘yokluğun’ içinde zamanın yavaş aktığı veya hiç akmadığı tahmin ediliyor.

Astronomide hala en büyük soru işaretlerinden birisi olan karadelikler, gizemli varlıkları nedeniyle fizikçilerden gökbilimcilere kadar birçok uzmanın merak ettiği ve üzerinde çalıştığı alanlardan birisi. Süper kütleli karadelikler, Güneş’ten milyarlarca kat büyük kütlelere ulaşabiliyor.

Bulent Kiziltan
Türk astrofizikçi Bülent Kızıltan

BÜLENT KIZILTAN KİMDİR?

Bülent Kızıltan, ODTÜ Fizik’ten mezun olduktan sonra Fulbright bursu ile ABD’de Yüksek Enerji Astrofiziği çalışmalarında bulundu. NASA’da optik gözlemler üzerine araştırmalar yaptı. California Üniversitesi’nde radyo gözlemleri ve kuramsal çalışmaları ile yüksek lisans ve doktorasını tamamladı. Çalışmalarını topladığı kitabı ‘Temellerin Yeniden Değerlendirilmesi: Nötron Yıldızlarının Evrimi, Yaşı ve Kütleleri Üzerine (Reassessing the Fundamentals: On the Evolution, Ages and Masses of Neutron Stars)’ ABD’de yayınladı. Kızıltan, halen Harvard Üniversitesi’nde öğretim görevlisi. Ayrıca NASA yan ürün teknolojilerine karşı astronomik gözlemler ve uzay teknolojileri alanında oluşturulan uluslararası konsorsiyumun başına da Bülent Kızıltan getirildi.  (Gökhan ÖztürkBilimPro )

Güneş sistemimizin 2200 katı büyüklüğünde

Kara delikler evrenin en gizemli fenomenleri arasında yer alsa da, bilim insanları üçüncü tip bir kara delik biçimi keşfedildi.

Kara delikler, evrendeki en gizemli fenomenler arasında yer alıyorlar. Bu zaman kadar bulunan kara deliklerin çoğu iki kategoriye ayrılıyor: Güneş’ten birkaç kat fazla kütleli küçük, yıldızsız kara delikler; ya da milyon çarpı milyon güneşim eşdeğeri ağırlığındaki süper kara delikler. Ancak araştırmacılar, orta seviyeli kara delik olarak adlandırılan ve güneş sistemimizin 2200 katı büyüklüğünde bir yıldız kümesinde gizlenmiş, üçüncü nesil yeni bir karadelik kümesi keşfettiler.

Araştırmacılar daha önce yaptıkları araştırmada, 100 ila 10,000 Güneş arasında değişen bu ara kütleli kara deliklerin evrende var olabileceğini öngörmüştü. Ancak gökbilimciler, sadece bir birkaç tane adaya rastlanılar. Bu nedenle yapılan yeni gözlem son derece heyecan verici.

Orta büyüklükteki kara deliklerin günümüzde galaksilerin merkezlerinde gördüğümüz süper kara deliklerin bu kadar büyük olmasına ilişkin bazı önemli ipuçları bulundurduğu savunuluyor. Ne de olsa ortalama düzeyi yakalamış durumdayız.

Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi’nden baş araştırmacı Bülent Kızıltan, “Orta-kütleli karadelikler bulmak istiyoruz, çünkü yıldız-kütle ile süper-büyük kara delik arasındaki eksik bağlantıyo saptamak istiyoruz” ifadelerini kullanıyor. Kızıltan, “Bugün galaksilerin merkezlerinde gördüğümüz canavarlara dönüşen ilkel tohumları araştırıyoruz. Bulgularımız, tam da buna işaret ediyor olabilir.” ifadelerine yer verdi.

Genç orta-kütleli kara delik, 47 Tucanae olarak bilinen küresel yıldız kümesinin merkezinde gizlenmiş biçimde saptandı. (ScienceAlert)

Yorum Yaz