Hacı Ali; bir Osmanlı vatandaşı. Türbesi Amerika Birleşik Devletleri’nin Arizona eyaletinde Quartsite ilinde.

Amerika’da bir Osmanlı Efsanesi (Hacı Ali)

Hacı Ali; bir Osmanlı vatandaşı…

Türbesi Amerika Birleşik Devletleri’nin Arizona eyaletinde Quartsite ilinde…

İşte Osmanlı imparatorluğu tarafından ABD’ye deve çobanı olarak gönderilen ve burada bir efsane haline gelen, adına şarkılar yazılan, festivaller düzenlenen, Abd devleti tarafından onurlandırılıp türbesi yapılan “Hacı Ali” isimli bu Osmanlı vatandaşının ilginç hikayesi…

Hacı Ali isimli bir Osmanlı vatandaşının Amerika’ya gelip burada efsane haline geldiğini duyunca gerçekten şaşırmıştım. Onun adına her yıl Ocak ayında mezarının bulunduğu Arizona’nın Quartsite ilinde festival düzenlendiğini öğrenince bir grup arkadaşla kalkıp gittik festivale.

Los Angeles’tan tam 5 saat sürdü yolculuk arabayla…

Şehre vardığımızda karşılaştığım kalabalık beni daha da şaşırtmıştı. 20 bin kişilik bir kalabalık bir Osmanlı vatandaşının adına düzenlenen festivale gelmişti. Çadırlar, pazarlar kurulmuş çölün ortasındaki bu küçük şehir adeta ana-baba gününe dönmüştü.

Hacı Ali’nin mezarı başında belediye başkanı ve devlet yetkililerinin anma töreniyle başkadı başladı festival. Hacı Ali ismi verilen mezarlığın hemen yanında kocaman bir festival alanı kurulmuştu. Deve yarışları, geçit töreni, anma konuşmaları ve konserler takip etti festivali…

Gururla ve sevinçle takip ettim tüm olanları. Öyle ya atalarımız taa nerelerde gelmişler, kendilerini ne kadar da sevdirmişle adlarına törenler düzenletiyorlar, kolay mı.

Peki kimdir bu Hacı Ali?

1850′ler, Birleşik Amerika batıdaki topraklara yeni yeni açılmakta, bir taraftan Kızılderililer ile uğraşırken, bir taraftan da California’da yaşanan “altına hücum”u intizama sokmaya çalışmaktadır, topraklarını genişletmek için savaş veren Amerikalılar, Teksası kontrol altına almak için Meksika ile giriştiği savaşta, atların çöle dayanamaması sonucu bir türlü özellikle haberleşmede sorun yaşamaktadır; çözümü o sıralar devam eden Osmanlı – Kırım savaşında Osmanlı İmparatorluğu’nun silah ve mühimmat taşımada ve haberleşmede develer kullandığını bilen ABD Savaş Bakanı Jefferson Davis bulur. Davis bu iş için Amerikan senotosunu 30 bin dolar bütçe ayırmaya ikna eder ve çalışmalara başlar. Hatta Ordu’da “Camel Military Corps” isimli bir “deve kuvvetleri” bölümü oluşturmayı başarır.

Davis özel bir izin çıkarttırarak “US Supply” isimli gemiyi, 1855′in 4 Haziran’ında develeri temin etmesi için İstanbula gönderir. İstanbul’daki Amerikan Büyükelçiliği, Osmanlı Hariciye Nazırlığı’na müracaat eder ve kendilerinin deve alımına izin verilmesi ricasında bulunur.

Tahtta o yıllarda Sultan II. Abdülmecid oturmaktadır. Zamanın Sadrazamı Fuad Paşa Padişahı bir yazıyla konudan haberdar eder ve talebin yerine getirilmesinin uygun olduğunu söyler. İsteği kabul eden Sultan Abdülmecid, 12 Ekim günü Amerikalılar’a en iyi cinsten iki deve hediye edilmesini buyurur. Develer satın alınır ve 34 deveyi taşıyan gemi, 14 Mayıs’ta Teksas’ın Indianola limanına ulaşır.

Amerikalılar develeri temin etmişlerdir ama devecilik hakkında hiçbir bilgileri yoktur ve dolayısıyla beraberlerinde işin uzmanlarını götürmeleri de gerekmektedir. Yine Osmanlı padişahı’nın izniyle deve bakıcısı sekiz Osmanlı vatandaşı ile anlaşırlar. “US Supply” gemisi yola bu sekiz kişiyi de alarak çıkar. Bunlardan üçünün ismi resmi kayıtlara göre Hacı Ali, Yorgo ,ve İlyas Bey’dir. Devecilerin Amerika’daki hayatları maceralarla dolu geçer, ancak en renkli hayat ise Hacı Ali’ye aittir.

Hacı Ali’nin Hayatı

Amerika’ya gelen Hacı Ali devecilerin lideri konumundadır.Kendisinin Suriye civarlarında doğduğu, sonrası İzmir’e yerleştiği, çok genç yaşta hacca gidip Hacı olduğu için ona Hacı Ali dendiği bilinir. Hatta bir kısım tarafından aslında müslüman değilken çok genç yaşta müslüman olup hacca gittiği de söylenir.

Hacı Ali, Amerika’nın California eyaletindeki askeri birliklerde ABD askerlerine deve etiğimi verir. Bu ilk getirilen 34 deveye daha sonra yine Osmanlı topraklarından alınan 1000 civarında deve de eklenir. ABD – Meksika savaşı bitse dahi ABD ordusundan ayrılmayan ve orduya uzun seneler devecilik eğitimi veren Hacı Ali yaşı ilerleyince ordudan ayrılır. Hacı Ali sonrası ABD ordusu, develerin artık işlevini tamamladığını düşünür ve birçoğunu satar. Hacı Ali ise Arizona eyaletine yerleşir ve evlenip iş hayatına atılır. Sahip olduğu birkaç deveyle taşımacılık yapmaya başlar, Arizona ile Kaliforniya eyaleti arasına halkın birbiriyle haberleşmesini sağlar. Adeta küçük bir posta teşkilatı kurmuştur bizim Hacı Ali. Öyle ki bir zaman gelir halk artık Hacı Ali’nin (dillerine kolay geldiği için kendisine “Hi Jolly”lakabını takmışlardır.) Yolunu bekler olur. Bir halk kahramanı olur çıkar Hacı Ali.

Amerikan posta teşkilatının kendisiyle başladığı kabul edilen Hacı Ali’nin işleri bir süre sonra ters gitmeye başlar. Artık yaşı da iyice ilerlemiştir ve günün birinde develerini Arizona çölüne salar ve eşi Serna ve islami usullere göre yetiştirdiği sanılan iki kızıyla (Amelia and Herminia) birlikte Quartzsite şehrine yerleşir.

Şehir halkının çok sevdiği Hacı Ali, onların söyleyişiyle Hi Jolly, çok sevdiği develerini bulmak için yıllar sonra çöle gider, günlerce kendisinden haber alınmaz, kasabalı Hacı Ali’yi çölde arar, uzun aramalardan sonra onu bir deveye sarılmış halde bulurlar, ancak Hacı Ali’de, deve de ölmüşlerdir. 1902 yılında öldüğünde 73 yaşındaydı Hacı Ali.

Ölümünden 33 yıl sonra 1935 yılında kendisine gıyabi devlet nişanı verilir ve Arizona’nın Quartsite şehrinin önemli isimlerinin yattığı mezarlığa “Hi Jolly Mezarlığı” ismi verilerek kendisine üzerinde bir deve rölyefinin bulunduğu pyramid görüntüsünde bir türbe inşa edilir.

Arizona’da bir efsane olarak dilden dile dolaşan Hacı Ali için her yıl 10 ocakta Quartzsite’da Hi Jolly festivali yapılmakta, Amerika’nın en ünlü devecisi için deve yarışları yapılmaktadır.

Ahmet Önerbay / Los Angeles
www.alaturkaonline.com
[email protected]

Reklamlar

Facebook Yorumları

yorum

PAYLAŞ
Önceki haberMINOR EMPIRE CD Tanıtım Konseri / Kanada
Sonraki haberNesli’nin Yeri
Amerika genelinde birçok Tarih seminerleri düzenlemiş, İstanbul Üniversitesi Araştırmacı Tarihçilik bölümü mezunu, City University of New york’da Siyaset bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümünde master yapan, Los Angeles Chapmen Üniversitesinde Leadership ve Strateji konularında eğitim alan alanında uzman ve otorite kabul edilen Ünlü Araştırmacı Tarihçi Ahmet Önerbay bundan böyle sıradışı ve eğitici yazılarıyla Alaturkaonline’da sizlerle olacak.

2 YORUM

Yorum Yaz